Dawniej kominki miały duże rozmiary, budowano je na planie półkola, przy czym istotną rolę odgrywał specjalny okap. Kominki najczęściej były umieszczane przy ścianach szczytowych po to, aby ułatwić wyprowadzenie komina.

Jak wybrać kominek? Fot. KRATKIFot. KRATKI

Jako materiał wykonania wykorzystywano ciosy kamienne a powierzchnię paleniska wykładano cegłą. Późniejsze konstrukcje kominków miały mniejsze wymiary. Wynikało to z udoskonalenia wydajności kominków, pochylenia ścian bocznych pod kątem 45° oraz zmniejszania głębokości wlotu do kanału dymowego. Niejednokrotnie jako oprawy kominków wykorzystywano marmur lub brąz.
Na etapie wyboru kominka należy przede wszystkim wziąć pod uwagę sposób jego umieszczenia w pomieszczeniu. Kominki mogą być bowiem zabudowane całkowicie lub częściowo w ścianie. Oprócz tego dużą popularnością cieszą się kominki (piece) wolnostojące (tzw. kozy) oraz kominki ceramiczne, które bardzo często są utożsamiane z kominkami kaflowymi.
Ważnym kryterium wyboru jest osłona paleniska – kominki z paleniskiem otwartym, kominki z wkładem ceramicznym (tzw. zabudowane). Z kolei w odniesieniu do rodzaju paliwa kominki wykorzystują drewno, energię elektryczną (kominki elektryczne), gaz miejski lub płynny oraz paliwa płynne takie jak etanol, naftę itp. (tzw. biokominki).
Ze względu na sposób podawania paliwa stałego wykorzystuje się kominki z palnikiem retortowym sterowanym automatycznie na pellety oraz kominki na drewno z dokładaniem ręcznym. W zależności od sposobu rozprowadzania ciepła stosowane są kominki oddające ciepło tylko do pomieszczenia, w którym stoją oraz kominki z wymiennikiem ciepła. W tym drugim przypadku wykorzystuje się rozwiązania z rozprowadzaniem grawitacyjnym ciepłego powietrza, z mechanicznym rozprowadzeniem ciepłego powietrza oraz z płaszczem wodnym, który jest wpięty do instalacji c.o. lub c.w.u.
Przed wyborem określonego rozwiązania należy określić przeznaczenie kominka. Może on bowiem pełnić wyłącznie rolę dekoracyjną a palenie w nim będzie odbywało się stosunkowo rzadko. Kominek można również wykorzystywać jako źródło ciepła wykorzystywane w okresach przejściowych.

Fot. 1. Rodzaj wkładu oraz obudowy jest dobierany pod kątem stylu wnętrza. Fot. KRATKIFot. 1. Rodzaj wkładu oraz obudowy jest dobierany pod kątem stylu wnętrza. Fot. KRATKI

Kominek otwarty czy wkład kominkowy?

W kominkach otwartych istotną rolę odgrywa odpowiednie palenisko, które bardzo jest murowane, przy czym jego właściwe wybudowanie nie należy do łatwych czynności. Nawet drobne błędy mogą spowodować dymienie w pomieszczeniu i nieskuteczne ogrzewanie. Ciepło powstaje w efekcie promieniowania z komory ciepła ale zaledwie 10-20% powstającej energii cieplnej zostaje w pomieszczeniu, natomiast pozostała część ucieka kominem wraz ze spalinami. Zużycie drewna w kominkach otwartych wynosi ok. 10–20 kg na 10 kW wytworzonej mocy. Największym zainteresowaniem cieszą się wkłady kominkowe. Mają one formę zamkniętego paleniska wykonywanego z materiałów odpornych na działanie wysokich temperatur ale i dobrze kumulujących ciepło. Odpowiedni wkład jest dobierany pod kątem rozmiarów, kształtu, a także sposobu otwierania drzwiczek – do góry, na bok, chowane itp. Zwraca się również uwagę na szereg elementów estetycznych takich jak np. odpowiednie wykończenia.

Fot. 2. Ciekawych walorów estetycznych nadają piece wolnostojące. Fot. IFARGFot. 2. Ciekawych walorów estetycznych nadają piece wolnostojące. Fot. IFARG

Moc kominka

Sprawność kominków wykorzystujących wkłady zamknięte wynosi ok. 70%. Ważnym parametrem pracy kominka jest moc nominalna, będąca mocą uśrednioną w czasie. Nie należy jej utożsamiać z mocą maksymalną urządzenia, osiąganą wyłącznie w krótkim czasie i która nie decyduje o rzeczywistych parametrach kominka. W praktyce 1 kW mocy urządzenia może ogrzać średnio 25 m3 kubatury pomieszczenia. Na etapie wyboru kominka ważne jest obliczenie zapotrzebowania budynku na ciepło. Zużycie drewna na potrzeby pracy wkładu kominkowego wynosi ok. 2,5 kg/h przy mocy nominalnej urządzenia 7 kW. Należy pamiętać, że przepisy prawa zabraniają aby kominek był jedynym źródłem ciepła w budynku.

Fot. 3 Piece wolnostojące i kominki nie muszą zawsze być montowane przy ścianie pomieszczeń. Fot. SKANTHERM MIDOMO SHOWROOMFot. 3 Piece wolnostojące i kominki nie muszą zawsze być montowane przy ścianie pomieszczeń. Fot. SKANTHERM MIDOMO SHOWROOM

Kominki z płaszczem wodnym

Chcąc aby ciepło, które jest wytwarzane przez kominek było wprowadzone do istniejącej, ciśnieniowej instalacji c.o. lub przygotowania c.w.u. warto zastosować kominek z płaszczem wodnym. Jak wiadomo instalacje c.o. zapewniają lepszy komfort cieplny w pomieszczeniach w porównaniu do instalacji powietrznych, przy czym instalacje wodne można łatwo rozprowadzić. Na komfort pracy wpływa również możliwość zastosowania automatycznego sterowania temperaturą w pomieszczeniach. Instalacja wodna kominka z płaszczem wodnym jest bezpieczna a naczynie wzbiorcze samoczynnie uzupełni wodę w płaszczu wodnym.
Kominek z płaszczem wodnym ma również wady. Przede wszystkim w porównaniu z tradycyjnymi rozwiązaniami, wkład z płaszczem wodnym ma wyższe koszty instalacji i zakupy wkładu. Bardziej złożona jest również obudowa wkładu. Używanie wkładu z płaszczem wodnym może powodować odkładanie się w kominie sadzy w efekcie nie pełnego spalania gazów drzewnych.
Na etapie wyboru kominka z płaszczem wodnym bierze się pod uwagę moc jaką wymiennik wodny oddaje do instalacji c.o. W praktyce nominalna moc cieplna kominka jest o ok. 10-20% większa od całkowitego zapotrzebowania na ciepło całego budynku. Nie można zapomnieć o odpowiedniej sprawności cieplnej kominka, która jak wiadomo, powinna być możliwie najwyższa. Na ostateczną wartość tego parametru wpływa szereg rozwiązań takich jak chociażby specjalne półki wodne czy elektroniczne sterowanie dopływem powietrza i odprowadzaniem spalin. Należy pamiętać aby kominek nie miał zbyt dużej mocy jako rezerwę na przygotowanie c.w.u., bowiem dzięki tzw. priorytetom nie ma potrzeby zwiększania mocy wkładu. Warto zadbać o kominek, który ma solidny, gruby korpus.

Fot. 4. Nabyć można obudowy, które kształtem przypominają piece kaflowe. Fot. KRATKIFot. 4. Nabyć można obudowy, które kształtem przypominają piece kaflowe. Fot. KRATKI

System dystrybucji gorącego powietrza

Ogrzewanie wykorzystujące system dystrybucji gorącego powietrza (DGP) szczególnie sprawdza się przed i po sezonie grzewczym, kiedy nie ma jeszcze potrzeby ogrzewania ciągłego a jedynie wystarczy krótkie dogrzewanie pomieszczeń. Pamiętać należy, że DGP jest w stanie obniżyć koszty ogrzewania bazującego na innym źródle ciepła. Kominek z dystrybucją gorącego powietrza działa niezależnie od dostaw energii. Oprócz tego warto wspomnieć o możliwości bardzo szybkiego ogrzania pomieszczeń.
Jednak taki system ogrzewania wymaga kontrolowania procesu spalania w kominku i stosunkowo częstego uzupełniania paliwa. Oprócz tego korzystanie z kominka z płaszczem wodnym wymaga jeszcze uwzględnienia dodatkowej instalacji przygotowania c.w.u.
Na etapie wyboru rodzaju systemu dystrybucji gorącego powietrza w pierwszej kolejności uwzględnia się wielkość ogrzewanej powierzchni. Jeżeli ogrzewana powierzchnia zamyka się w jednym pomieszczeniu to wystarczy grawitacyjny obieg gorącego powietrza, gdzie gorące powietrze w efekcie zjawiska wyporu termicznego będzie unoszone do góry.
W przypadku gdy odległości od czopucha przekraczają 2-3 m grawitacyjny przepływ powietrza niejednokrotnie jest niewystarczający a gorące powietrze może nie dopłynąć do wszystkich wylotów. Sprawdzą się wtedy wymuszone systemy dystrybucji gorącego powietrza. Podstawa takiego systemu to aparat nawiewny (turbina) zasysający gorące powietrze ogrzewane przez wkład kominkowy, po czym jest ono wtłaczane do odnóg systemu. Do rozprowadzania ciepła służą specjalne rury ale oprócz tego niejednokrotnie wykorzystuje się kanały o przekroju prostokątnym z odpowiednią izolacją termiczną. Zapewnia ona zminimalizowanie strat ciepła eliminując zaburzenia strumienia powietrza i akustyczne tłumienie pracy instalacji grzewczej. Odległość wylotów ciepłego powietrza od aparatu nawiewnego zazwyczaj nie przekracza 10 m.

Fot. 5. Rura odprowadzająca spaliny oddaje również ciepło do pomieszczenia. Fot. KRATKIFot. 5. Rura odprowadzająca spaliny oddaje również ciepło do pomieszczenia. Fot. KRATKI

Piece wolnostojące

Montując piec wolnostojący, czyli tzw. kozę, należy pamiętać, że w porównaniu z tradycyjnymi kominkami zyskuje się większą swobodę w zakresie miejsca ustawienia pod warunkiem zapewnienia właściwego podłączenia do komina i dopływu powietrza do spalania. Konstrukcja takiego pieca jest stosunkowo lekka a więc nie ma potrzeby wykonywania dodatkowego wzmocnienia podłoża. Piece wolnostojące w porównaniu z kominkami zajmują mniej miejsca i nie wymagają obudowy. Mogą mieć również mniejszą moc, bowiem koza o mocy ok. 10 kW jest w stanie ogrzać pomieszczenia o powierzchni ok. 100 m².
Warto zwrócić uwagę na szeroką gamę kształtów, wzorów i kolorów a do wyboru są zarówno kształty tradycyjne jak i nowoczesne. Większa jest powierzchnia oddawania ciepła, bowiem składa się również na nią również rura odprowadzająca spaliny do komina. Piece wolnostojące niejednokrotnie wyposaża się w nowoczesny system dopalający spaliny, gwarantujący czystość szyby.
Na etapie wyboru pieca wolnostojącego, oprócz właściwości w zakresie estetyki, bierze się pod uwagę moc. Zakłada się, że ok. 1 kW mocy potrzeba na ogrzanie powierzchni 10-12 m² przy wysokości pomieszczenia 2,5 m. Warto zwrócić uwagę na czas palenia, który nie powinien być krótszy niż 8 h. Sprawność pieca powinna być oczywiście możliwie najwyższa.

Biokominki

Biominki stanowią rodzaj kominków, gdzie tradycyjne paliwa, takie jak drewno czy brykiet, zastępuje biopaliwo o postaci żelu lub płynu. Urządzenia tego typu są niewielkie i nie trzeba ich podłączać do instalacji kominowej. Oprócz tego biokominki nie emitują substancji szkodliwych dla zdrowia oraz nie wytwarzają popiołu i można je zamontować praktycznie w dowolnym miejscu.
Na etapie wyboru biokominka dostępny jest szereg kształtów i różnych wykończeń. Np. niektóre biokominki mają oprawy wykonane ze stali nierdzewnej. Wybrać można również urządzenia o konstrukcji całkoszklanej. Ciekawe rozwiązanie stanowią biokominki z dekoracyjną konsolą i elementami przypominającymi polana drewna. Urządzenie może być mobilne, przeznaczone do powieszenia na ścianie oraz wbudowane we wnękę ścienną. Wybierając biokominek należy zwrócić uwagę na pojemność zbiornika na paliwo. Na rynku oferowane są również urządzenia ze zbiornikiem na olejek eteryczny, ze sterowaniem za pomocą pilota oraz z zapalarką elektryczną.

Wybór odpowiedniego kominka powinien uwzględniać szereg czynników takich jak przeznaczenie, preferencje użytkowników oraz możliwości techniczne w zakresie zabudowy i połączenia z innymi instalacjami pracującymi w budynku.