Elementy przydomowego systemu retencyjnego

Przydomowy system retencyjny jest instalacją, która służy do gromadzenia i zatrzymywania wody opadowej na terenie posesji. Ma na celu zmniejszenie obciążenia kanalizacji deszczowej oraz zwiększenie retencji wód opadowych, co przyczynia się do ochrony środowiska i zapobiegania powodziom.

Przydomowy system retencyjny składa się z różnych elementów, które współpracują ze sobą w celu efektywnego zbierania i magazynowania wody deszczowej. Na dachu budynku znajduje się zlewnia, która służy do skierowania spływającej wody deszczowej bezpośrednio do systemu retencyjnego. Może to być rynna lub specjalna zlewnia, która zbiera wodę z powierzchni dachowej i kieruje ją do dalszej obróbki. Centralnym elementem systemu jest zbiornik retencyjny, który służy do gromadzenia i magazynowania wody deszczowej. Zbiornik może mieć różne kształty i rozmiary, w zależności od potrzeb i dostępnej przestrzeni. Może to być betonowy zbiornik podziemny, plastikowy zbiornik naziemny lub inna konstrukcja retencyjna. Może być zintegrowany z systemem odwodnienia nieruchomości. W systemie retencyjnym stosuje się różnego rodzaju filtry, które mają za zadanie oczyszczać wodę deszczową z zanieczyszczeń i osadów. Filtry mogą być mechaniczne (np. sita, kratki) lub biologiczne (np. oczyszczalnie biologiczne), eliminując substancje, które mogą zanieczyszczać wodę. Przelewki lub przelewownie są stosowane w celu odprowadzania nadmiarowej wody deszczowej z systemu retencyjnego, gdy zbiornik osiągnie swoją maksymalną pojemność. Przelewy mogą prowadzić do kanalizacji deszczowej, rowów melioracyjnych lub innych obszarów retencyjnych. Odprowadzanie zgromadzonej wody deszczowej do gruntów może wymagać systemu odwodnienia, który pozwala na kontrolowane uwolnienie wody na terenie posesji. Może to obejmować drenaż podziemny, studnie chłonne, oczka wodne lub specjalne zasieki retencyjne. W niektórych przypadkach system retencyjny może być wyposażony w pompy, które pozwalają na wykorzystanie zgromadzonej wody deszczowej do celów irygacyjnych lub innych zastosowań. Sterowanie systemem może odbywać się automatycznie, z uwzględnieniem poziomu w zbiorniku retencyjnym i warunków pogodowych, lub manualnie przez użytkownika. Aby zapewnić efektywne funkcjonowanie systemu retencyjnego, może być stosowany system monitoringu i pomiaru. Obejmuje on czujniki poziomu wody w zbiorniku, czujniki jakości wody oraz systemy sterowania i monitorowania, które umożliwiają użytkownikowi monitorowanie i zarządzanie efektywnością systemu.

Zdaniem eksperta

Zbigniew Waśkiewicz External Expert GRUNDFOS

Czym powinna charakteryzować się pompa wykorzystywana w przydomowym systemie retencyjnym?

Przydomowy system retencyjny jest pojęciem szerokim. Może obejmować zarówno beczkę ustawioną pod rurą spustową, odprowadzającą wodę z rynien altany z prostą pompą zatapialną, jak i profesjonalne, kompleksowe systemy gromadzenia i wykorzystania wód opadowych, oferowane przez producentów wyspecjalizowanych w tego typu urządzeniach.

Przed wyborem rodzaju pompy, a następnie doborem jej wielkości pod względem wydajności, wysokości podnoszenia oraz rodzaju sterowania, należy odpowiedzieć na kilka podstawowych pytań.

1. Jaki typ zbiornika i o jakiej pojemności będzie zastosowany do gromadzenia wody deszczowej? Czy będzie to beczka o pojemności od kilkudziesięciu do kilkuset litrów, czy zbiornik podziemny lub naziemny o pojemności od kilku do kilkunastu tysięcy litrów?

2. Do jakich celów będzie wykorzystywana zgromadzona woda? Czy tylko do podlewania ogrodu, czy również do zasilania niektórych urządzeń w domu, tj. toalety, pralki, itp.

3. Czy do nawadniania ogrodu jest stosowany system ze zraszaczami, czy podlewanie będzie odbywać się za pomocą węża zakończonego prostym pistoletem zraszającym?

W systemach retencyjnych stosuje się dwa rodzaje pomp: montowane w wodzie lub montowane na sucho.

W najprostszych rozwiązaniach, gdy pompa ma za zadanie opróżnić beczkę z wodą deszczową, rekomenduje się stosowanie pompy zatapialnej z łącznikiem pływakowym. W zależności od wymiarów zbiornika, pompa może być wyposażona w tradycyjny łącznik na przewodzie o regulowanej długości lub w łącznik pionowy. W tym drugim przypadku pompa jest zdolna pracować poprawnie w zbiorniku o niewielkiej średnicy, np. w przypadku pompy UNILIFT KP 250 firmy Grundfos, minimalna średnica zbiornika wynosi zaledwie 25 cm. W zależności od wymaganej wydajności i wysokości podnoszenia, można wybrać pompę z bogatego typoszeregu tego typu pomp, np. UNILIFT CC, UNILIFT KP lub największych UNILIFT AP.

W przypadku zbiorników o pojemnościach liczonych w tysiącach litrów, należy zastosować pompę nie tylko o wielokrotnie większej wydajności, ale również ze zintegrowanym z nią sterownikiem zapewniającym ochronę przed pracą na sucho. Pompa powinna także załączać i wyłączać się automatycznie w momencie otwierania/zamykania zaworów czerpalnych. Przykładem takiej konstrukcji jest pompa Grundfos SBA. Ze względu na możliwe zanieczyszczenia w wodzie deszczowej, pompy zatapialne powinny być montowane na podestach, aby nie zasysać wody z osadami z dna zbiornika lub powinny być wyposażone z elastyczną rurę ssącą zakończoną filtrem i pływakiem.

W kompleksowych systemach retencyjnych najczęściej wykorzystuje się pompy montowane na sucho. Powody stosowania takiego rozwiązania są co najmniej dwa. Standardowo pompa montowana jest na zbiorniku pitnej wody wodociągowej, a ten jest umieszczany w budynku. Zgodnie z normą EN1717, woda pitna nie może być mieszana z wodą deszczową i nie może być możliwości wtłoczenia wody deszczowej do sieci wodociągowej. Zbiorniki o pojemnościach od kilku do kilkunastu metrów sześciennych są najczęściej posadowione pod ziemią, więc pompy muszą posiadać zdolność „zasysania” wody.

Drugim istotnym powodem stosowania tego rodzaju pomp jest ich zdolność do wytwarzania odpowiednio wysokiego ciśnienia, niezbędnego do zasilenia domowej instalacji zagospodarowania wody deszczowej. Rozbudowane systemy nawadniania również potrzebują odpowiedniego ciśnienia niezbędnego do otwierania zraszaczy. Po stronie ssawnej pompy systemu retencyjnego musi być możliwość zamontowania zaworu trójdrogowego, który automatycznie lub ręcznie umożliwia wybór zasilania instalacji w wodę deszczową lub sieciową, gdy tej pierwszej zabraknie. W pompach montowanych na sucho montaż takiego zaworu jest prosty.

Pompy w systemach retencyjnych pozostają ciągle pod napięciem. Pobór mocy pompy w tym stanie, ze względu na oszczędności energii, nie powinien być większy niż kilka watów. Przykładowo dla pompy SCALA1, odpowiedniej dla systemów retencyjnych, pobór mocy w stanie oczekiwania na pracę wynosi 2,5 W.

Ważną cechą pomp, istotną także w systemach retencyjnych, jest poziom hałasu. Pompy zatapialne pracują po zanurzeniu praktycznie bezgłośnie, gdyż woda doskonale tłumi wszelkie odgłosy ich pracy. Pompy pracujące na sucho powinny zapewniać poziom hałasu poniżej 55 dB(A). Jest to możliwe w konstrukcjach, w których silnik jest chłodzony tłoczoną wodą, takich jak SCALA1 i 2 fi rmy Grundfos. Również w tym przypadku woda tłumi hałasy od silnika.

Przy wyborze pomp do przydomowych systemów retencyjnych należy jeszcze uwzględnić kilka poniższych wielkości:

• dopuszczalną liczbę załączeń w ciągu godziny
• dopuszczalną głębokości zanurzenia
• długość przewodu zasilającego
• rodzaj króćca tłocznego
• sposób montażu.

Dodatkowym atutem pomp stosowanych w systemach retencyjnych jest możliwość sterowania nimi z urządzeń mobilnych. Dedykowane aplikacje rozszerzają możliwości ustawiania parametrów pompy i ułatwiają diagnozowanie stanów awaryjnych. Przykładem może być możliwość programowania z poziomu aplikacji kalendarza czasu pracy pompy, co może być wykorzystane np. w systemach nawadniania.

Rola systemów retencyjnych otrzymała odpowiednią rangę m.in. poprzez wprowadzenie w życie ogólnopolskiego programu „Moja woda”, czy też lokalnego „Złap deszcz”. Pomimo kilku ograniczeń, np. odnośnie minimalnej pojemności zbiornika na deszczówkę, wynoszącej 2 tysiące litrów, z programów tych skorzystało już kilkadziesiąt tysięcy właścicieli gospodarstw domowych. Należy wierzyć, że również po roku 2024, gdy program „Moja woda” wygaśnie, świadomość o konieczności stosowania systemów retencyjnych pozostanie na wysokim poziomie.

Układ rozsączający

Często przydomowy system retencyjny jest połączony z systemem rozsączania wody deszczowej, który umożliwia wykorzystanie zgromadzonej wody do celów niepitnych, takich jak podlewanie ogrodu, mycie pojazdów czy spłukiwanie toalet. System rozsączania może obejmować oczyszczanie wody, jej dezynfekcję i odpowiednie połączenia z instalacją wodociągową. Warto zainstalować filtr mechaniczny przed tym układem, pomoże on bowiem w zatrzymywaniu zanieczyszczeń.

Istnieje kilka urządzeń służących do wprowadzania wody deszczowej do gruntu, takich jak:

• Rury drenarskie, które posiadają niską pojemność retencyjną
• Skrzynki i tunele rozsączające umożliwiające tworzenie zbiorników retencyjno-rozsączających o dużej pojemności
• Studnie chłonne – służące do punktowego odprowadzania wody deszczowej. Posiadają one dużą pojemność retencyjną i umożliwiają rozłożenie procesu rozsączania w czasie.

Dzięki tym rozwiązaniom woda deszczowa jest skutecznie wykorzystywana, a nadmiar jest stopniowo rozsączany do gruntu, przyczyniając się do odbudowy zapasów wód podziemnych i zasilenia roślin.

Dofinansowania na małą retencję

Idea zagospodarowania deszczówki w ramach małej retencji jest prosta – woda opadowa powinna zostawać w miejscu, w którym spadła, a nie przedostawać się do kanalizacji deszczowej. W tym celu jest zbierana w sztucznych zbiornikach wodnych i tam magazynowana, a następnie może być ponownie wykorzystywana, np. do podlewania ogrodu czy prac porządkowych. Według danych szacunkowych – jednorazowo podczas deszczu, z dachu o powierzchni 120 m², przez 20 minut można zebrać aż 360 litrów wody. Jest więc o co walczyć, by oszczędzać zasoby wodne i chronić środowisko, a jednocześnie nie generować opłat za odprowadzanie deszczówki do kanalizacji oraz zmniejszać koszty zaopatrzenia w wodę swoich domów. Oszczędzanie przez dofinansowanie W ramach działających w Polsce programów wspierających małą retencję można otrzymać dofinansowanie na budowę przydomowych systemów retencyjnych. Na taką pomoc mogą liczyć np. mieszkańcy Poznania, którzy złożą wniosek na dofinansowanie z budżetu miasta (więcej informacji: www.poznan.pl/malaretencja) oraz wrocławianie korzystający z programu „Złap deszcz 2023” finansowanego z budżetu Gminy Wrocław (informacje o programie: www.bip.um.wroc.pl). Pomoc z miejskiego programu dopłat – do zakupu i montażu zbiorników do gromadzenia wód opadowych i roztopowych – otrzymać mogą również mieszkańcy Kielc (www.kielce.eu/pl/aktualnosci). Pozyskane w ramach dofinansowania środki – w zależności od miasta i założeń programu dopłat – można wykorzystać m.in. na zakup materiałów, montaż oraz budowę systemu deszczowego do zatrzymywania opadu w miejscu, w którym powstał. Są to m.in. naziemne lub podziemne zbiorniki na wodę opadową, skrzynki retencyjno-rozsączające, systemy rozsączające, ogrody deszczowe w gruncie, a także pojemniki, studnie chłonne lub muldy chłonne. Mieszkańcy, którzy mają potrzebę modernizacji swojego przydomowego systemu deszczowego też mogą się ubiegać o dofinansowanie na jego modernizację i poprawę sprawności działania.
Źródło: Wawin

Precyzyjne nawadnianie

Aby ograniczyć zużycie wody i zapewnić optymalne warunki dla wzrostu roślin, coraz większe znaczenie ma wykorzystywanie nowoczesnych technologii precyzyjnego nawadniania, które pozwalają na dawkowanie wody w miejscach, gdzie jest rzeczywiście potrzebna. Warto przy tym pamiętać, że retencjonowanie wody w okresach obfitości pozwala na gromadzenie jej zasobów, które mogą być wykorzystane w czasie niedoboru. Oprócz zwiększenia dostępności wody, mała retencja przyczynia się także do poprawy mikroklimatu na obszarach rolniczych podczas okresów suszy. Budowa zbiorników retencyjnych, stawów i oczek wodnych jest jednym z efektywnych sposobów zatrzymywania wody na terenie gospodarstwa. Takie zbiorniki pozwalają gromadzić wodę bezpośrednio u źródła, zapobiegając jej stratom i związanym z tym szkodom. Zgromadzona woda może być wykorzystana do różnych celów, takich jak na przykład spłukiwania toalet, pranie, mycie maszyn, samochodów, zwierząt, wykonywanie zabiegów ochrony roślin, podlewanie upraw, ogrodów, sadów czy szklarni. Dzięki małej retencji, woda staje się dostępna w dogodny sposób, wspierając zrównoważoną gospodarkę wodną oraz chroniąc środowisko.

Damian Żabicki